LGS tercihleri yapılıp; çocuk yerleştiği liseye kayıt yaptırdığında veliler için yeni bir dönem başlıyor. İlkokul ve ortaokul dönemindeki rutinler artık geçerli değil. Lise dönemi; ergenliğin ortası; akademik baskının zirvesi; sosyal değişimin yoğun olduğu yıllar.
Eğitim psikologlarının lise birinci sınıf öğrencisinin velisine önerdiği 10 altın kural:
1. Çocuğun Bağımsızlığını Destekleyin
Lise döneminde çocuk; ilkokul dönemindeki bağımlı çocuk değil. Kendi kararlarını verebilen; sorumluluk taşıyabilen bir bireye dönüşüyor. Veli bunu desteklemeli; engellememeli.
2. Akademik Baskı Yapmayın
Lisede aniden gelen yoğun akademik tempo; ergenlik döneminin getirdiği duygusal yoğunluk; çocuk için zorlayıcı. Veli ek baskı yapmak yerine destek olmalı.
3. Kıyaslamayın
Komşunun çocuğu, akrabaların çocuğu, kız kardeşi ile karşılaştırmak; bu yaşta motivasyonu öldüren en büyük etken. Her çocuğun yolu farklı.
4. Arkadaşlarına Saygı Gösterin
Lise yıllarında arkadaşlık çocuk için önemli. Veli arkadaşlarını yargılamak ya da yasaklamak yerine; tanımaya çalışmalı.
5. İletişim Kanalı Açık Tutun
Çocuk konuşmak istediğinde; veli telefonu bırakıp dinlemeli. Yargılamadan dinlemek; çocuğun gelecekte de paylaşmasını sağlıyor.
6. Sınır Çizmeyi Sürdürün
Bağımsızlık desteklenmeli ama sınırsız özgürlük değil. Belirli kurallar (eve geliş saati, ev sorumlulukları, internet kullanımı) sağlıklı.
7. Romantik İlişkilere Yargılayıcı Tepki Vermeyin
Lise yıllarında ilk romantik ilişkiler doğal. Yasaklamak ya da yargılamak; çocuğu açık konuşmaktan vazgeçiriyor.
8. Yaşamsal Beceriler Öğretin
Para yönetimi, basit yemek hazırlama, ev temizliği, çamaşır yıkama, ulaşım planlama... Lise yılları; yaşamsal becerilerin öğrenilmesi için ideal.
9. Profesyonel Destek İhmal Etmeyin
Lise yılları; ruh sağlığı sorunlarının artmaya başladığı dönem. Çocukta anksiyete, depresyon belirtileri varsa; profesyonel destek almakta tereddüt etmeyin.
10. Sevginizi Hatırlatın
Çocuk büyüse de sevgiye ihtiyacı sürüyor. Sözlü ifadeler kadar; küçük jestler de (favori yemeğini yapma, birlikte film izleme) çocuğa değer hissettiriyor.
Veliler İçin Bonus
Kendinizi de unutmayın. Velilerin yaşadığı stres; çocuğun strestine yansıyor. Aile içi denge için velinin de kendi kendine bakım yapması (hobi, sosyal yaşam, dinlenme) önemli.
Kaynak: Türk Psikologlar Derneği aile-ergen yayınları, MEB PDR rehber materyalleri.
