Yükseköğretim Kurulu (YÖK), üniversitelerde araştırma ve yayın süreçlerinde hızla yaygınlaşan üretken yapay zekâ (Generative AI) araçlarının kullanımına yönelik kapsamlı bir etik çerçeve yayımladı. "Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Faaliyetlerinde Üretken Yapay Zekâ Kullanımına Dair Etik Rehber", akademik dürüstlüğü koruma ve şeffaflığı sağlama amacıyla oluşturuldu.
Rehberin Temel Yaklaşımı
YÖK, AI'yi tamamen yasaklamak yerine sorumlu kullanım ilkesini benimsiyor. Rehbere göre üretken yapay zekâ;
- Bir asistan araç olarak kullanılabilir.
- Yazar yerine geçirilemez.
- Akademik orijinalliği zedeleyecek biçimde işletilemez.
- Kullanıldığında mutlaka açık biçimde belirtilmelidir.
Belirtme (Atıf) Yükümlülüğü
Akademisyenlerin AI kullanımını şeffaf bir şekilde duyurması bekleniyor. Bunun için:
- Hangi AI aracının (ChatGPT, Claude, Gemini vb.) kullanıldığı belirtilir.
- Hangi sürümün kullanıldığı not edilir.
- Hangi adımda yararlanıldığı (literatür özetleme, dil düzeltme, kod üretimi vb.) açıklanır.
- Üretken AI çıktılarının doğruluğu yazar tarafından son kontrol edilir.
Yasaklı Kullanımlar
Rehber bazı kullanımları kesinlikle yasaklıyor:
- AI ile üretilmiş metni yazara aitmiş gibi sunmak (intihalin AI varyantı).
- AI ile sahte veri üretmek.
- Akademik değerlendirmeleri (hakemlik, jüri) AI'ye delege etmek.
- Etik kurul onayı gerektirmeyen alanlarda kişisel verileri AI ortamlarına yüklemek.
Anadolu Üniversitesi Örneği
YÖK'ün rehberine paralel olarak Anadolu Üniversitesi, akademisyenler ve öğrenciler için iki ayrı kapsamlı kullanım rehberi yayımladı. Açık ve uzaktan eğitim ekosisteminde AI'yi bilinçli, etik ve verimli kullanmaya yönelik bu kaynaklar tüm üniversite paydaşlarına ücretsiz açıldı.
MEB'den de Öğretmen El Kitabı
Yükseköğretim alanındaki bu adımla eş zamanlı olarak MEB'e bağlı YEĞİTEK (Yenilik ve Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğü), öğretmenler için "Yapay Zekâ Araçları: Öğretmen El Kitabı Genişletilmiş Versiyon"u yayımladı. Bu kaynak K-12 öğretmenlerinin AI'yi sınıfta nasıl etkili ve güvenli kullanacağına dair pedagojik öneriler içeriyor.
Kaynak: YÖK - "Yapay Zeka Kullanımına Dair Etik Rehber" (proje.yok.gov.tr/tr/page/635) ve MEB YEĞİTEK Öğretmen El Kitabı (yegitek.meb.gov.tr).
