OECD'nin üç yılda bir uyguladığı dünyanın en büyük uluslararası öğrenci değerlendirme programı PISA'nın 2025 sonuçları; 2026 Eylül'ünde uluslararası kamuoyuyla paylaşılacak. Türkiye için bu sonuçların özel bir önemi var: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM)'nin uygulamaya konduğu ilk dönemin sonuçlarını içerecek olması.
Eylül ayına yaklaşık üç ay var. Türkiye eğitim camiası bu süre içinde uluslararası raporlara hazırlanırken; politika çevreleri de TYMM'nin etkisini ölçecek bu sonuçlara karşı tedirgin bekleyiş içinde.
PISA Nedir, Neden Önemli?
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) tarafından üç yılda bir uygulanan PISA; 15 yaşındaki öğrencilerin okuma, matematik ve fen okuryazarlığı becerilerini ölçen dünyanın en geniş eğitim değerlendirmesi. Türkiye programa 2003'ten bu yana her döngüde katılıyor.
PISA'nın önemi; sadece ülkeleri sıralaması değil; aynı zamanda eğitim politikalarının ne ölçüde sonuç verdiğini göstermesi. Bir ülkenin PISA puanlarındaki yıllık değişim; o ülkenin son 3-6 yılındaki eğitim reformlarının somut yansıması.
Türkiye'nin PISA Tarihi
Türkiye'nin matematik puanlarındaki yıllık trendi:
- PISA 2003: 423
- PISA 2006: 424
- PISA 2009: 445
- PISA 2012: 448
- PISA 2015: 420
- PISA 2018: 454
- PISA 2022: 453 (OECD ortalaması 472)
Genel trend; OECD ortalamasının altında kalsa da yıllar içinde yükselişte. Özellikle pandemi sonrası 2022'de pek çok ülke ciddi düşüş yaşarken; Türkiye puanlarını korudu. OECD Genel Sekreteri bu durumu "son 10 yılda doğru yönde eğilim gösteren az sayıda ülkeden biri" olarak nitelendirdi.
Eylül'de Açıklanacak Sonuçların Önemi
2025 PISA'sının Türkiye için özel anlamı; 2024-2025 eğitim öğretim yılında Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin (TYMM) uygulanmaya başlandığı dönemin sonuçlarını içermesi. Pisa'da değerlendirilen 15 yaşındaki öğrenciler; lise birinci sınıfta TYMM'nin yeni yaklaşımı altında eğitim aldı.
Sonuçların TYMM'nin etkisini doğrudan göstermesi mümkün değil; modelin etkisi 3-5 yıllık süreçte gözlenebiliyor. Ancak 2025 PISA'sı; modelin ilk göstergesi olarak değerlendirilecek.
Üç Olası Senaryoda Türkiye
Eğitim politikası uzmanları üç olası senaryoda değerlendirme yapıyor:
Senaryo 1: Yükselen trend devam ediyor. Bu durumda Türkiye OECD raporlarında "olumlu örnek" olarak yer alacak; uluslararası eğitim toplulukları TYMM'yi inceleyecek; başka ülkelerden örnekleme talepleri gelecek.
Senaryo 2: Durağan kalıyor. Türkiye OECD ortalamasının altında ama istikrarlı bir tabloda. Bu sonuç hem reformların etkisinin gelmesi için zaman gerektiğini gösterecek; hem de ek politika adımlarının atılması gerektiğine işaret edecek.
Senaryo 3: Geriliyor. Pandemi etkilerinin daha geç fark edilmesi ve TYMM'nin geçiş döneminin yarattığı belirsizlik nedeniyle puanlarda düşüş. Bu durumda eğitim politikalarında yeniden değerlendirme tartışması alevlenecek.
OECD Ortalamasını Yakalamak
Türkiye'nin OECD ortalamasına ulaşması için matematik puanını ortalama 19, okuma puanını 17, fen puanını ise 11 puan artırması gerekiyor. Bu hedefler büyük ama ulaşılmaz değil.
Karşılaştırma için: 2018'den 2022'ye Türkiye'nin matematik puanı yaklaşık 1 puan düşüş gösterdi (454'ten 453'e). Diğer pek çok ülke daha ciddi düşüşler yaşadı. Yani Türkiye'nin görece sabit kalması; küresel ölçekte göreceli bir başarı.
Sosyo-Ekonomik Eşitlik
PISA verilerinin bir başka önemli boyutu; sosyo-ekonomik açıdan dezavantajlı öğrencilerle avantajlı öğrenciler arasındaki puan farkı. Türkiye'de bu fark OECD ortalamasının altında. Bu; eğitimde fırsat eşitliği bakımından Türkiye'nin OECD ülkelerinin önemli bir kısmından daha iyi bir tabloda olduğu anlamına geliyor.
OECD Eğitim Direktörü Andreas Schleicher'in geçen ay yaptığı açıklamada Türkiye'nin "kırsal kesimdeki öğrencilere sunduğu fırsat eşitliği, birçok gelişmiş ülkenin dahi başaramadığı bir seviyeye ulaştı" ifadesi; bu eğilimi açıkça övüyor.
Eylül Sonrası Beklenenler
Sonuçların eylülde açıklanmasının ardından beklenen gelişmeler:
1. Resmi açıklama: MEB Bakan Yusuf Tekin'in basın açıklaması.
2. Uluslararası karşılaştırma: Türkiye'nin Singapur, Japonya, Finlandiya gibi PISA'da üstte yer alan ülkelerle karşılaştırılması.
3. Politika belgesi: MEB'in PISA verilerinden çıkarımlarla yayımlayacağı politika belgesi.
4. Akademik analiz: Eğitim Reformu Girişimi (ERG) gibi sivil toplum kuruluşlarının raporları.
5. Müfredat değerlendirmesi: TYMM'nin etkisine dair akademik tartışmalar.
Velilere Yansıması
PISA sonuçları; veliler için de doğrudan anlam taşıyor. Pisa'da yüksek performans gösteren ülkeler; çocukların gelişimi için referans modelleri sunuyor. Türkiye sonuçları kötü çıkarsa; velilerin özel okul, ek özel ders gibi alternatifler için harcamayı artırması bekleniyor.
Tersi durumda; devlet okulu sisteminin kalitesinin yüksek olması ailelerin maddi yükünü azaltıyor.
Öğretmenler İçin Anlamı
PISA sonuçları öğretmen camiası için de değerli. Sonuçlar olumlu çıkarsa; öğretmenlerin emeği uluslararası ölçekte takdir görüyor. Olumsuz çıkarsa; mesleki gelişim ihtiyaçları daha güçlü gündeme geliyor.
Öğretmenler için en önemli soru: PISA'nın yansıttığı gerçeklik onların sınıf içi deneyimleriyle ne kadar örtüşüyor? Bu soru; eylül sonrasında öğretmen sendikalarının da gündeme getireceği bir konu.
Üç Ay Geri Sayım
Eylül ayına yaklaşık 3 ay var. Bu süre içinde Türkiye eğitim camiası için en önemli gelişmeler:
- 2026-2027 eğitim öğretim yılı hazırlık süreci.
- Atanan öğretmenlerin göreve başlama hazırlıkları.
- Yeni ders kitaplarının dağıtımı.
- TYMM uygulamasının yaygınlaşması (2 ve 6. sınıfların eklenmesi).
PISA sonuçları açıklanırken Türkiye; yeni eğitim öğretim yılının ortasına oturmuş olacak. Sonuçlar; yeni yılın ilk haftasındaki bakış açısını şekillendirecek.
Hangi Sonuç Olursa Olsun
PISA tek başına bir ülkenin eğitim sistemini değerlendiremez; ancak küresel ölçekte bir karşılaştırma noktası sunar. Türkiye için bu sonuçların asıl değeri; iyi bir karne anı değil; sürekli iyileştirme için bir geri bildirim mekanizması olması.
Eylül'e kadar bekleyen üç ay; eğitim camiasının kendi içinde de bir değerlendirme dönemi olabilir: "Son 3 yılda hangi başarıları kaydettik; hangi alanlarda gelişme gerekli?"
Kaynak: MEB Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğü PISA Portalı (pisa.meb.gov.tr) ve OECD PISA programı (oecd.org/pisa).
